آمار بازدیدکنندگان
تعداد بازديد اين صفحه: 19704
تعداد بازديد از سايت: 147580664
تعداد بازديد زيرپورتال: 12021649
اين زيرپورتال امروز: 9602
در امروز: 64710
اين صفحه امروز: 18
تکنیکهای خلاقیت
تکنيکهاي خلاقيت 
 

   بنام خداوند جان وخرد

دوره:

          تکنيکهاي خلاقيت

                                                                                                    

 

                                                                                              تهيه و تنظيم و مدرس:

                                                                                                  مهدي رجب پور

 

                                                          

 

 

پيشگفتار

تغيير وتحول در عرصه هاي مختلف اجتماعي ،اقتصادي ،سياسي ،فرهنگي و.....در عصر حاضر امري اجتناب ناپذير است . واين تغيير وتحول به نوبه خود از پيشرفت هايي که بطور روز مره در علوم وتکنولوژي هاي مختلف در سطح جهان رخ مي دهد ،نشات مي گيرد .

از اين گذشته ،نيازمندي هاي بشر نيز مزيد برعلت است ،تا براساس شرايط موجود اجتماعي ،تغيير وتحولاتي نيز در عرصه زندگي او پديد آيد .از آنجايي که در جهان پيچيده امروزي به دنبال تغيير وتحولات ،فرصت هاوتهديد هاي گسترده اي نيزايجاد مي شود ،لذا سازمان ها وشرکتها به روش ها،راه حل ها وطرز نگرش هاي تازه براي برخورد صحيح واصولي با اين فرصت ها وتهديد ها نياز دارند ،به طوري که بتوانند ،فرصت ها را ،غنيمت شمرده وبه مقابله با تهديد ها بپردازند.

خلاقيت مقوله اي است که ارتباط نزديکي با تغيير وتحول دارد. به عبارتي ،مي توان تغيير وتحول را ناشي از خلاقيت وايده هاي خلاق پنداشت ،بهمين دليل است که دستاورد هاي علمي بشر در عرصه هاي مختلف اجتماعي ،اقتصادي ،سياسي،فرهنگي و.....جملگي اشاره به اين نکته دارند که با ايده هاي خلاق وبه مفهوم عام آن يعني خلاقيت مي توان پيشرفت ها ودستاورد هاي تازه اي را براي زندگي بشر به ارمغان آورد .

يکي از راه هاي اصلي اي که افراد وگروه ها مي توانند خلاقيت خود را بهبود بخشند ،فراگيري فرآيند هاي خلاقيت ،تکنيکهايي که شم ذاتي وتواناييهاي خلاق بهره بگيرد.تکنيکهايي که اين توانمنديها را بسمت خلق محصولات يا خدمات جديد يا پيشرفته بکشاند ،يا فرآيند هاي سازماني کار سازتر وکارآمد تر خلق کند ،است .

(خلاقيت ،سکوي پرتاب به سوي نوآوري ورمز موفقيت در کسب وکارهاست )     

تعريف خلاقيت :

خلاقيت يعني توانايي خلق چيزي نو،آفريدن ايده وفکري متفاوت از آن چه تا بحال بوده ،ايجاد سبک يا روشي جديد براي يک هدف ،يا به تعبيري نگاه کردن متفاوت به مساله ورسيدن به يک راه حل جديد .

چند گام براي تقويت خلاقيت :

1-از تکنيک يورش فکري (BRAINSTORM)استفاده کنيد .اين تکينک علاوه براينکه مخزني از ايده ها براي شما ايجاد مي کند بلکه به کمک آن مي توانيد در امور خود تصميم گيري هاي بهتري را ايجاد نمائيد.

2-هميشه با خود يک دفترچه ومداد يا خودکار به همراه داشته باشيد .هنگاميکه ايده اي تازه به ذهن شما مي رسد ،آن را ياد داشت نمائيد.هنگاميکه ايده ها ي يادداشت شده خود را بازخواني مي کنيد ،ممکن است 90 درصد آنهابيهوده جلوه کنند .اما نگران نباشيد ،اين طبيعي است ،10 درصد از بقيه ايده هاي يادداشت شده بسيار ارزشمند خواهند بود.

3-هنگامي که فکر نويي به ذهن شما مي رسد ،يک فرهنگ لغت را باز کنيد وبطور تصادفي واژه اي را انتخاب نمائيد وآنگاه سعي نمائيد اين فکر نو وآن واژه را با يکديگر ترکيب نمائيد ،واين روش سبب خواهد شد ،به نکات جالبي دست يابيد. يک مفهوم شناخته شده ساده اي وجود دارد که هنگامي که ذهن شما در شرايط آزاد بسر مي برد ،قادر به خلاقيت نيست ،وهنگامي که ذهن شما با محدوديت هايي روبرو مي شود،شروع به تفکر خواهد کرد.واين روش سبب مي شود،ذهن شما در يک محدوديت قرار گرفته وتفکر نمايد.

4-مشکلي را که با آن روبرو هستيد،با دقت تعريف نمائيد ،وآن را بر روي يک کاغذ يا دفترچه الکترونيکي ويا رايانه با جزئيات شرح دهيد.  از اين طريق شما به نکات تازه وخوبي در خصوص مشکل خود دست مي يابيد.

5-اگر نمي توانيد تفکر کنيد ،بهتر است پياده روي کنيد،يک تغيير آب وهوا براي شما خوب بوده وبه آرامي کمک مي کند تا سلولهاي مغزي شما به تحرک واداشته شوند.

6-تلويزيون نگاه نکنيد،زيرا ذهن شما توسط برنامه هاي تلويزيون اشغال مي شود ،وديگر قادر نيستيد ،خلاقانه فکر کنيد .گويي با ديدن تلويزيون مغز شما از گوش ها وچشم هاي شما نشت کرده وخارج مي شويد.

7-تا مي توانيد در باره هر چيزي مطالعه کنيد ،مغز شما با مطالعه کتاب ورزش مي کند .علاوه براينکه سبب الهام در ذهن شما ميشود .بلکه آنرا انباشته از اطلاعات ميکند .که اين خود سبب خواهد شد ،سلولهاي مغزي شما با يکديگر راحت تر ارتباط برقرار کرده وزمينه براي خلق ايده هاي نو پديد آيد.

8-مغز شما همانند بدن شما ،نيازمند ورزش کردن است ،تا به خوبي فعاليت نمائيد .در صورتي که مغز شما ورزش نکند ،به مرور زمان سست وبي فايده مي شود ،شما از طريق مطالعه کردن ،بحث کردن با افراد با هوش مي توانيد سلولهاي مغزي خود را وادار به ورزش کنيد.گفتگو با ديگران در رابطه با کار گردانان فيلم ها وسياست ونظير اينها براي ذهن شما خوب است واين بهتراز پرخاش کردن برسر ديگران است .  

ويژگيهاي شخصيت خلاق :

هر چند خلاقيت يک توانايي همگاني است ،وهمه انسانها کم وبيش از آن برخوردار ند .اما افرادي که خلاقيت بالايي دارند،وبه عنوان افرادي خلاق شناخته مي شوند .داراي خصوصيات شخصيتي ورفتاري ويژه يي هستند .که بوسيله اين خصوصيات مي تواند آن را از ساير افرادي که از خلاقيت کمتري برخوردار هستند ،تشخيص داد.

1-استقلال : فرد خلاق در افکار وکارهاي خويش از استقلال بالايي برخوردار مي باشد.

2-کنجکاوي : کنجکاوي يک خصوصيت بارز فرد خلاق است .او تمايل زيادي به کشف مسائل وپي بردن به اصل پديده ها دارد .

3-علاقه به کارهاي پيچيده : فرد خلاق پيچيدگي را دوست دارد به همين دليل او در کارهاي مشکل وپيچيده بيش تر از هر چيز ديگر انرژي مصرف مي کند .

4-تحمل ابهام :  براي فرد خلاق مواجه شدن با ابهامات يک مبارزه محسوب مي شود ،وبراي او نوعي لذت به دنبال دارد.

5-انعطاف پذيري : فرد خلاق از ذهن وشخصيتي بسيار انعطاف پذير برخوردار است .

6-شوخ طبعي : شوخي ،خود نوعي خلاقيت است وشوخ طبعي از جمله ويژگي هاي عيني وقابل مشاهده در فرد خلاق است .

7-اعتماد به نفس بالا : فرد خلاق نسبت به خود وتوانمندي هايش آگاهي دارد ،به همين سبب از اعتماد به نفس زيادي برخوردار است .

8-ابتکار : ابتکار داشتن يعني دور شدن از کليشه ها ،قالبها وعادت هاي رايج وتکراري .فرد خلاق به راه حلهاي کليشه اي وبطور کلي تفکر مبتني بر عادت علاقه اي ندارد.

9-پشتکار : فرد خلاق تلاشگر وسخت کوش است ،وشکستها ،اورا خسته نمي کند.

10-تخيل قوي : تخيل زير بناي خلاقيت است .اين واقعيت را تاريخ علم وانديشه هاي شخصيتهاي خلاق به اثبات رسانده است .

روش هاي ايجاد تفکر خلاق :

1-استفاده از مغايرتها : ارائه مطالبي که خلاق باورها مرسوم وعمومي علمي باشد. مثلا استاد دردرس علوم از دانشجويان  بخواهد که نظريات قديمي را رد کنند وبدين ترتيب دانشجويان  را برانگيزاند .تاچيز ها راارزيابي کنند وراه هاي جالبي براي آزمون واثبات کردن مسائل بيابند .

2-استفاده از تمثيل : استاد به دانشجويان کمک کند تا با استفاده از چيز هايي که قبلا مي دانستند در موقعيتي مشابه به اطلاعات ،حقايق واصول تازه يي دستيابند .به آنها نشان داده شود ،چگونه محصولات علمي براساس موقعيت هاي مشابه شکل گرفته اند.

3-توجه دادن به کمبود ها وخلا در دانش : از دانشجويان خواسته شود ،بجاي آنکه به دانستني هاي انسان بپردازند ،آنچه را که براي انسان مجهول مانده است بررسي کنند .مهارتهاي دانشجويان را براي جستجوي شکا فهاي ناشناخته ها ومجهولات توسعه دهند.

4-تقويت تفکر در باره امکانات واحتمالات : فرصتهايي ايجاد شود تا به سولاتي مانند چطور ،اگر ،يا از چه راه هايي پاسخ داده شود وحتي خود وادار به پاسخ دادن به آنها بشود .هنگام گفتن مسئله به دانشجويان فرصت انديشيدن به راههاي مختلف حل مسئله داده شود.

5-استفاده از سئولات محرک : استاد بايد بيشتر به گزاره هاي پرسشي که نياز به درک عميق دارد توجه کند .وسئولاتي که نياز به ترجمه ،تفسير، تعريف ،اکتشاف وتجزيه وتحليل دارد استفاده کند.

6-ايجاد فرصتها .

7-تشويق به مطالب زندگي افراد خلاق .

8-تقويت تعامل دانشجويان با اطلاعات قبلي .

9-تقويت مهارتهاي مطالعه خلاق .

10-ايجاد ابهام وتقويت آن .

11-استفاده از روش اکتشافي .

آشنايي با تکنيکهاي عمومي خلاقيت

 ) طوفان فکري-شش کلاه فکري-وارونه سازي مسئله الگوبرداري-چرا؟-دلفي )

1-تکنيکهاي طوفان فکري :

آيا تا به حال در جلسه اي بوده ايد که در آن از آدم ها بخواهند ،در مورد يک موضوع مشخص نظر بدهند ؟آيا خود شما هم ايده داشتيد؟جلسه چطور بود؟چند تا ايده ي جالب وغير منتظره جمع شد؟

تکنيک طوفان فکري در واقع يک نوع ايده يابي گروهي وسازمان يافته است.اساس کار طوفان فکري اين است که با جمع آوري تمام ايده هايي که هم زمان در جلسه به وسيله اعضاء ارائه مي شود ،راه حل مناسبي براي يک مسئله ي خاص پيدا شود.

طوفان فکري ،(BRAIN STORMING) يکي از شناخته ترين شيوه هاي برگزاري جلسات هم فکري ومشاوره بوده وکاربرد جهاني دارد.اين روش داراي مزايا وويژگيهايي منحصر به فرد است .در واقع بسياري از تکنيکهاي ديگر ،منشعب از اين روش است.

 

 

توجه به چهار اصل در برگزاري جلسات طوفان فکري اهميت دارد :

1-هر چه بيشتر ايده خلق شود ،احتمال پيدا کردن ايده ي مناسب بيشتر مي شود .

2-ارزيابي ،تمسخر وقضاوت عجولانه ي اعضاء جلسه ،مانع تصور وخيال پردازي افراد مي شود .در نتيجه توليد ايده ،به حداقل مي رسد.

3-از آنجايي که هر ايده ي جديد خود به وجود آورنده ي ايده هاي تازه است ،توجه داشته باشيم ،افراد در مواجهه با ايده ي جديد ،موضوع جديدي در ذهنشان مطرح مي شود.وتعدادبيشتري ايده در ذهن افراد جرقه خواهد زد.

4-اينکه اگر دو يا چند چيز با هم ترکيب شوند،نتيجه ي حاصل، چيزي بيش از جمع آن هاست .به عبارت ديگر ايده هاي ايجاد شده در گروه ،بهتر وبيشتر از ايده هايي است که مجموع افراد به تنهايي پيشنهاد مي کنند.

طوفان فکري روش نوين نظام پيشنهادها :

طوفان فکري فرآيندي است ،که در بسياري از سازمانها در جهت پيشنهادگيري از کارکنان استفاده مي گردد .دليل موفقيت اين روش آن است که افراد به جاي آنکه توانايي هايي تحليلي وقضاوتي خويش را بکار ببندند،استعداد هاي خلاقه خود را به خدمت ميگيرند،واز اين طريق تعداد زيادي ايده وپيشنهاد از گروهي از افراد در زمان کوتاه حاصل مي شود .

بعد مهم در فرآيند طوفان فکري ،تجمع گروهي از افراد است که معمولا 12 الي 16 نفر مي باشد،با اين تعداد هر نفر امکان ارائه نظرات خود را دارد. همچنين بهتر است ،تعداد افراد بيش از20 نفر نباشد.چون همه نمي توانند به راحتي ودر لحظه مناسب ايده خود را بيان کنند وممکن است رفته رفته اشتياق خود را از دست بدهند ،چون افراد منتظر يکديگر مي شوند تا ديگري نظر خود را بگويد وجلسه از گرمي وحرارت مي افتد . 

اصول طوفان فکري :

=اصل اول طوفان فکري ،مبتني بر تنوع نظرات است.تنوع نظرات آن بخش از مغز را که به خلاقيت مربوط است ،فعالتر مي کند .تا برتفکر قضاوتي خود فائق آيد.

=اصل دوم طوفان فکري ،عبارت است از کميت ،يعني هر چه تعداد پيشنهادات بيش تر باشد ،احتمال رسيدن به يک راه حل بهتر افزايش مي يابد.

مراحل طوفان فکري :

1-بيان مشکل : قبل از شروع جلسه طوفان فکري تمام شرکت کنندگان ،بايستي از جزئيات مشکل آگاه باشند،واين کار توسط تابلو اعلانات وروش هاي اطلاع رساني انجام خواهد شد.

2-بررسي مشکل :در اين مرحله کليه شرکت کنندگان بايد وجوه مختلف مسئله را درک نمايندوبخوبي براي شروع جلسه آماده باشند.

3-انتخاب نقطه شروع :در اين مرحله تعابيري در باره مشکل به عنوان نقطه آغاز،انتخاب مي شود . علت آن است که تعبيري که بيش از همه مقصود طراح مشکل را تامين مي کند ،برگزيده مي گردد .

4-جلسه تمرين :براي آمادگي شرکت کنندگان در جلسه طوفان فکري وايجاد تحرک در آنها ،طوري که افکار آنها کاملا متوجه جلسه شود ،لازم است حدود 5 دقيقه جلسه تمرين به اجرا در آيد.

5-شروع جلسه :در اين حالت به دو طريق ايده هاي افراد را جمع آوري مي کنند،يکي يه طريق کتبي ،که افراد نظرات خود را ميبايست برروي برگه بنويسند ووقتي هر برگه پر شد ،آن را برروي ديوار نصب مي کنند ،تا همه آن را مشاهده نمايند.روش دوم ،ابزار ايده از طريق بيان شفاهي مي باشد که افراد به ترتيب نظرات وپيشنهادات خود را ارائه مي نمايند.

6-پايان جلسه :وقتي که مسئول جلسه متوجه شود ،ديگر ايده جديد به پايان رسيده وافراد در حال خستگي مي باشند ،مي تواند جلسه را به پايان برساند.فرآيند طوفان فکري در مدت زمان کوتاهي انجام ميگيرد .که با توجه به سرعت جريان ايده ها توليد تعداد زيادي ايده در زمان کوتاه ميسر مي باشد.واين از مشخصات جلسه طوفان فکري است .تجربه نشان داده است در زمان حدود 20 دقيقه بيش از 80 ايده ارائه مي گردد .

قاعده اساسي طوفان فکري ) چهار قاعده اساسي )

1-انتقاد ممنوع :  اين مهمترين قاعده است ولازم است تمام اعضا به آن توجه کرده وارزيابي پيشنهاد را به آخر جلسه موکول کنند .ضمن اينکه ملاحظه تبعيض آميز پيشنهادات نيز ممنوع است .

2-اظهار نظر آزاد وبي واسطه :اين قاعده براي حرات بخشيدن به شرکت کنندگان براي ارائه پيشنهاداتي است که به ذهن آنها خطور مي کند .به عبارت ديگر ،در يک جلسه طوفان فکري تمام اعضا بايد جسارت وشهامت اظهار نظر را پيدا کرده باشند.وبدون آنکه ترسي از ارزيابي وبعضا انتقاد مستقيم داشته باشند ،بتوانند پيشنهاد ونظر خود را بيان کنند. هرچه پيشنهادات جسورانه تر باشد ،نشان دهنده اجراي موفق تر جلسه است.

3-تاکيد بر کميت :هر چه تعداد نظرات بيشتر باشد،احتمال وجود پيشنهادات مفيد وکارساز در بين آنها بيشتر مي شود .موفقيت اجراي روش طوفان فکري با تعداد پيشنهادات مطرح شده در جلسه ،رابطه مستقيم دارد.در اين روش اين گونه عنوان مي شود که هرچه تعداد پيشنهادات بيشتر باشد ،احتمال وجود پيشنهاد کيفي بيشتر است .

4-تلفيق وبهبود پيشنهادات :اعضا مي توانند علاوه بر ارائه پيشنهاد،نسبت به بهبود پيشنهاد خود اقدام کنند .روش طوفان فکري اين امکان را به اعضا مي دهد که پس از شنيدن پيشنهاد اوليه بهبود داده شود .آنها همچنين مي توانند پيشنهاد خود را با چند پيشنهاد ديگر تلفيق کرده ،وپيشنهاد بهتر وکاملتري را به دست آورند.

ارزيابي ايده طوفان فکري :

آخرين مرحله طوفان فکري ارزيابي ايده ها مي باشد ،براي اين کار دو روش وجود دارد.

الف-همه شرکت کنندگان در جلسه طوفان فکري کار ارزيابي را انجام مي دهند .بدين طريق که ايده ها بر روي برگه هاي بزرک تايپ يا پکنويس مي شوند .تعدادي از ايده هاي غير عادي يا بيهوده حذف مي گردد ،سپس يک کپي از اين ليست به هر يک از شرکت کنندگان داده مي شود واز آنها خواسته مي شود ،بدون مشورت با ديگران 10 درصد از ايده ها را انتخاب نمايند ودر نهايت مسئول جلسه مي تواند ،ايده ها را بعنوان بهترين ايده ها جمع آوري کند.

ب-يک گروه 3 يا 4 نفره از کساني که در جلسه طوفان فکري حضور داشته اند به همراه مسئول جلسه ايده ها را ارزشيابي مي کنند.

 

مزايا ومعايب طوفان فکري :

با وجود اينکه روش طوفان فکري بسيار متداول ورايج است .ليکن به طور خاص ،در جهت روشن نمودن بهترين شرايط اجراي اين روش ،تحقيقات کافي صورت نگرفته است .

1-در اين روش خلاقيت گروهي است .

2-در مدت زمان کوتاهي تعداد زيادي پيشنهاد ارائه مي شود .

3-ايجاد شرايط جهت اظهار نظر آزاد وبي واسطه دشوار مي شود .

4-افراد معمولا تحت فشار اکثريت قرار مي گيرند،وممکن است با نظر اکثريت موافقت کنند. حتي اگر احساس نمايند نظر اکثريت اشتباه است .

5-اکثر اوقات تمايل گروه برحصول يک توافق است .تا دستيابي به پيشنهاد متنوعي که به خوبي مورد بررسي قرار گرفته باشد.

6-اغلب افراد مواردي بديهي يا ايده آل را پيشنهاد مي کنند ،واين از تلاش آنها براي بحث ودر نتيجه ارائه پيشنهاد خلاق مي کاهد.

7-ماهيت تنوع گرايي طوفان فکري خود به خود سبب افزايش پيشنهاد مي شود ،ولي اصلاح وپالايش ساختار پيشنهاد را در بر ندارد.

8-يک رييس جلسه موفق مي تواند بقيه افراد جلسه را تحت الشعاع قرار دهد.

9-اجراي موفقيت آميز اين روش مستلزم شناخت قبلي افراد از جلسه است .

10-براي بعضي افراد پيروي از قواعد اين روش يا ارائه پيشنهاد متنوع مشکل است .

2- تکنيک خلاقيت شش کلا ه تفکري:

در جريان زندگي خويش که بخشي از آن در سازمانها،محيط هاي خانوادگي ويا در کنار دوستان سپري مي شود.گاهي نيازمند برگزاري جلسات براي اتخاذ تصميمات جديد هستيم .اگر چه گاهگاه در تصور مردم ،برگزاري جلسات به عنوان يک عمل غير کارا مطرح مي شود،اما بهره گيري درست واصولي از آن مي تواند بسيار اثر بخش باشد.به همين علت ،هر نشستي در خانواده ويا با دوستان ويا در محل کار ونظير اينها ،مي تواند زمينه ايي براي شروع يک تصميم گيري ارزشمند باشد.

ادوار دوبونو پدر تفکر خلاق در کتاب شش کلاه تفکر ،يک روش خلاقانه ارايه مي کند واز طريق آن مي کوشد نشست افراد به دور يکديگر را به اقدامي ثمر بخش وکارا تبديل کند.

"دوبونو"سعي مي کند به کساني که به دور هم جمع مي شوند ،بياموزد که تفکر خود نظم دهنده وآنگاه در اين ميان ،به راه هاي خلاقانه بيانديشند.وبا يک هماهنگي مدبرانه نتايج را طبقه بندي والويت بندي کرده ودر تصميم گيري ها از آن استفاده کنند.

اگر شما مي خواهيد با تکنيک شش کلاه تفکر در جلسات قدم بگذاريد ،بهتر است بعد ازخواندن ،آنگاه عمل کنيد .

تصور کنيد به يک جلسه قدم گذاشته ايد وشما مسئول نظم دهي ،هدايت ونتيجه گيري از آن جلسه هستيد.در اينجا کلاه آبي را برسر شما خواهند گذاشت ،زيرا هنگامي که کسي کلاه آبي را برسر مي گذارد بايد به موارد ذيل دقت کند.     

1-رنگ آبي ،نماد آسمان آبي رنگ است ،که چتر آن برهمه جا گسترده شده است .وکسي که کلاه آبي برسر خود مي گذارد ،بايد بتواند،افکار جاري در محيط جلسه را در ذهن خود به جريان درآورد ،ونظم وتمرکز دهد.

2-کلاه آبي همچون يک نرم افزار است که تلاش ميکند به تفکر کردن جمع ،جهت دهد وبا برنامه يي مشخص آن رابه سرانجام برساند وگويي همچون يک کارگردان تفکر ما را هدايت مي کند.

3-با کلاه آبي اولويتها ومحدوديت ها تعيين مي شود.به هر حال فرد خوش شانسي هستيد که کلاه آبي برسر شماقرار مي گيرد.واگر مدبرانه عمل کنيد مي توانيد ،به انجام يک تصميم خوب موفق شويد.

اکنون بر روي صندلي خود بنشينيد وموضوع ويا مشکل مورد بحث را روي تخته سياه بنويسيد. در نخستين اقدام وبا هدايت شما، همه اعضا بايدکلاه سفيد را برسر بگذارند.ودرمورد موضوع بيان شده ،بي انديشند. هنگامي افراد همگي تصميم مي گيرند با کلاه سفيد تفکر کنند ،بايد به نکات ذيل توجه داشته باشند.

1-کسي که کلاه سفيد برسرمي گذارد ،بايد بطور موقت عقايد ونظراتش را به بايگاني ذهنش بسپارد.

2-هر آن چيزي که از اطلاعات محض در مورد موضوع يا مشکل مورد بحث مي دانيد ،بيان کنيد.

3-ادوارد دوبونو دراين باره مي گويد،چنين فردي همچون کودکي است که محتويات جيب خود را بر روي ميز خالي مي کند.

4-هنگاميکه کلاه سفيد برسر مي گذاريد،نبايد به چيز هايي که شامل الهامات ،قضاوت هاي متکي به تجارب گذشته ،عواطف ،احساسات وعقايد است ،توجه کنيد. وتنها بايد همچون يک رايانه،فقط اطلاعات ارايه کنيد. حال شما بايد اطلاعات به دست آمده از حاظرين در جلسه را که به واسطه تفکر با کلاه سفيد ارايه شده است ،را جمع بندي کنيد واعضا جلسه را وارد مرحله بعدکنيد. تا با گذاشتن کلاه قرمز برسر ،شروع به تفکر کنند.

هنگاميکه حاضرين مي خواهند با کلاه قرمز در مورد موضوع مورد نظر تفکر کنند ،بايد به نکات ذيل توجه کنند.

1-اجازه دهيد،احساسات وعواطف بروجود شما حاکم شده وبه زبان در آيند.وهرکسي مي تواندازالهامات ودريافت هاي ناگهاني خويش سخن گويدوديگر نيازي به استدلال نيست .اگر به احساسات اجازه بروز ندهيم ،بدون شک نا خواسته وبدون دقت نظر ،در تصميم گيري ها وارد شده وچه بسا سبب بروز مشکلاتي براي ما شوند.     

2-هنگاميکه از کلاه قرمز استفاده مي کنيم ،از قوي ترين احساسات خود نظير ترس ونفرت گرفته تا احساسات ظريف نظير ترديد وسوء ظن بايد سخن به ميان آوريم .وبه گفته "دوبونو"بايد همچون آينه ايي شويم ،که احساسات با تمام پيچيدگي هايش بيان شود. بدون شک احساسات نقش مهمي در زندگي انسان دارند،وچه بسا سبب ايجاد هدفهايي نيز در زندگي ما شوند.

شما با کلاه قرمز ممکن است چنين جملاتي را به زبان آوريد،"اگر چه همه آمارها واطلاعات احتمال موفقيت مي دهند،اما احساسم مي گويد،موفق نمي شويم ،ويا برعکس .پس از اينکه تمام نظرات اعضا جلسه ارايه شد،شما اقدام به جمع آوري تراوشات فکري حاضرين کرده ،وآنگاه به مرحله بعد قدم بگذاريد. واجازه دهيد،حاضرين کلاه سياه برسر بگذارند.

با گذاشتن اين کلاه برسر نبايد ،احساسات منفي بدون منطق بيان شوند.بلکه فرد بايد ديدگاه هاي منفي خود را در خصوص مشکل يا موضوع مورد بحث به صورت منطقي بيان کند. بدون شک اگر از اين کلاه بخوبي استفاده شود ،مي تواند ما را از مخاطراتي که در آينده از چشمان ما ،دور مي ماند، آگاه کند.

ما بايد بخاطر داشته باشيم ،امروزه،بسياري از مردم کلاههاي سياه رنگي برسر مي گذارند. که تنها با احساسات منفي همراه است که در آن از منطق خبري نيست .منفي بودن اصولا آسانتر است .زيرا خراب کردن آسان تر است. تفکر منفي به گفته "دوبونو"جذاب است. زيرا دستاورد هاي آن را ميتوان به فوريت مشاهده کرد.

اثبات خطاي ديگران براي ما رضايت در پي دارد وحمله کردن به يک ديدگاه در ما احساس برتري مي بخشد،وبرعکس ستودن يک نظر سبب مي شود،در خود احساس کنيم با فرد برتري روبرو شده ايم . اصولا در اين مرحله ،افراد بايد اشتباهات وخطاها وموارد نادرست موجود در موضوع يا مشکل مورد بحث را مطرح کنندو نتايج بحث هاي ارايه شده توسط شما جمع بندي شده ودر نهايت ثبت شود. وآنگاه بار ديگر اجازه دهيد حاضرين کلاه زرد را برسر بگذارند وشروع به تفکر کنند.

زرد نماد آفتاب است وآفتاب شروعي براي سازندگي ،شادابي وخوش بيني است. گويي هر جا سراغ از خورشيد گرفته مي شود گرمي زندگي وزايشي ديگر در ميان است وتفکر مثبت بايد به همراه کنجکاوي وشادماني وسرور وتلاش ،براي درست شدن کارها باشد.

فرد با گذاشتن کلاه زرد ،تلاش مي کند به نکات ارزشمند ومثبت موضوع بنگرد. اصولا افکار سازنده به سوي مثبت گرايي تمايل دارند. يکي از تمريناتي که فرد با کلاه زرد مي تواند انجام دهد،بهره گيري از تجربيات ارزشمند گذشته است.کلاه زرد ،در ابتدادر صدد کشف فوايد موجود در موضوع مورد بحث است وهر آنچه مي کاود،بيان مي دارد. اکنون بار ديگر به جمع بندي نظرات به دست آمده براثر کلاه زرد بپردازيد.در مرحله بعد حاضرين بايد کلاه سبز را برسر بگذارند.

کلاه سبز کلاه خلاقيت است. سبز رنگ باروري است وهمچون دانه ايي است که هنگامي که در دل خاک مي رويد. روزي به درختي تناور وسر سبز تبديل مي شود. هنگاميکه افراد کلاه سبز را برسر مي گذارند ،بايد به راه هاي نو بي انديشند،که مي تواند در آن موضوع مورد نظراثر گذار بوده وبه تصميم گيري هاي خلاقانه منجر شود.

شما با اين کلاه ،علاقه مند هستيد در راه تغيير قدم بگذاريد. وتحول را در آغوش بگيرد. نظرات جديد وبديع ارايه کنيد وجرقه خلاقيت را از ذهن خود به بيرون رها کنيد. 

هر گاه تمامي اين راهها با بن بست روبرو شد ،اکنون بايد به مدد خلاقيت ،راههاي جديدي راکشف کنيد. خلاقيت شامل ،انگيزش،کندوکاو وپذيرش خطر است.

هنگامي که حاضرين کلاه سبز را برسر مي گذارند،فرصتي مي يابند که مغز را از روزمرگي بيرون آورده وبه جستجوي چيز هاي کشف نشده هدايت کنند. حال فرصتي به حاضرين دهيد تا ايده هاي نو ارايه کنندوآنگاه به ثبت اين ايده ها پرداخته وبه جمع بندي نظرات بپردازيد.

بدون شک براي خلاقانه انديشيدن ،بايد فرهنگ خلاقيت را برفضاي جلسه حاکم کنيد. اکنون شما بايد تلاش کنيد که با کلاه آبي که برسر گذاشته ايد،به ارزيابي نتايج پرداخته وبه يک جمع بندي مناسب برسيدودر نهايت در جهت حل مشکل يا پيگيري مورد نظر تصميم نهايي را بگيريد. بدون شک هر يک از اعضا مي توانند کلاه آبي را به امانت گرفته وبا آن به تفکر بپردازند.ودر اتخاذ تصميمات به شما کمک کنند.

در پايان شما در مي يابيد هنگامي که جلسه را اينگونه مديريت مي کنيد ،ديگر تنها شاهد آن نخواهيد بود که يک فرد تنها با کلاه سياه به جلسه قدم بگذاردويا فرد ديگري تنها با کلاه قرمز تفکر کند. بلکه همه مجبورند با شش کلاه مذکور تفکر کنند وانديشه هاي ذهن خود را ارايه کنند.

بنابراين :

1- کلاه آبي ،کلي وجامع فکر کنيد ،بهترين راه حل کلي چيست ؟

2-کلاه سفيد ،به وضعيت بطور عيني بنگريد ،واقعيت ها چه هستند؟

3-کلاه قرمز ،به وضعيت بطور احساسي بنگريد ،احساستان به شما چه ميگويد ؟

4-کلاه سياه ،به وضعيت با ديد منفي بنگريد،کدام عناصر راه حل عمل نخواهندکرد ؟

5-کلاه زرد،به وضعيت با ديد مثبت بنگريد ،کدام عناصر راه حل عمل خواهند کرد؟

6-کلاه سبز،خلاقانه فکر کنيد،ايده هاي ديگرچه هستند ؟    

3-تکنيک وارونه سازي مسئله:

   در اين تکنيک مساله به شکل وارونه مطرح مي شود .مثل اين است که به مساله از اطراف نگاه کنيم يا از درون يا از بيرون يا از آخر ودر مجموع ،شرايط را نامتعارف ومعکوس مي سازيم واين وارونه سازي را با حالت هاواز طرق مختلف مي توانيم انجام بدهيم .هيچ فرمولي براي اين کار وجود ندارد بطور مثال يک موقعيت را در نظر بگيريد:يک معلم به دانش آموزانش آموزش مي دهد.اين موقعيت مي تواندمعکوس و وارونه هم بشودکه دانش آموزان به معلم آموزش مي دهند. اين موقعيت به حالت هاي ديگري هم مي تواند تغييريابد .

معلم به دانش آموزان خود آموزش مي دهد دانش آموزان به معلم آموزش نمي دهند.گاهي وقت ها فکر کردن منفي از فکر کردن مثبت راحت تر است وبعد از آن است که از تکنيک وارونه سازي استفاده مي کنيم .وبه نتيجه ميرسيم .

حالت وارونه :

من چه کاري مي توانم انجام دهم که بدترين نوع رابطه را داشته باشم ؟...کچ خلق باشم ..توهين وبي احترامي کنم ...وانمود کنم که حرف هايش را نشنيده ام وغيرو .

وارونه سازي مثبت :

بايد خلق خودم را کنترل کنم..بايد احوال پرسي کنم...بايد نگران باشم وخواهان رابطه باشم و...

4-تکنيک الگو برداري :

الگو برداري روشي سيستماتيک است که سازمان ها به وسيله آن مي توانند فعاليتهاي خود را بر اساس بهترين صنعت يا سازمان اندازه گيري واصلاح کنند .اين روش با فراهم سازي چار چوبي براي سازمان ها که بوسيله آن فعاليتهاي بهترين سازمان مشخص گرديده است وتشخيص وجوه تمايز سازمان موجود با بهترين سازمان نشان مي دهد که چگونه مي توان شکافهاي موجود را پر کرد.

الگوبرداري به واقع ابزاري براي بهبود مستمر است ومي تواند توسط انواع سازمانهاي توليدي وخدماتي به کار گرفته شود. اين روش را با نامهاي الگوگيري والگوبرداري نيز مشناسند.

مدل هاي مختلف الگوبرداري :

مدل هاي مختلفي را مي توان براي الگوبرداري در نظر گرفت .دو مدل متمايز تر الگوبرداري ،الگوبرداري برمبناي مقايسه "چه چيز هايي "والگوبرداري برمبناي مقايسه "چه کساني" هستند.

الف :مدل چه چيزهايي با هم مقايسه شوند.شامل انواع ذيل است .

 =مقايسه براساس عملکرد :در اين نوع الگو برداري سازمانها وصنايع ،معيارهاي عملکرد را با هم مقايسه مي کنند .بعنوان مثال ،يک سازمان در زمينه معيارهاي مالي ،معيارهاي عملياتي و...خود را با سازمان پيشرو مقايسه مي کند.

=مقايسه براساس فرآيند هاي کاري :در اين مدل روشها وفرآيند هاي کاري سازمانها با هم مقايسه مي شوند. بعنوان مثال يک سازمان فرآيند هاي لازم براي توليد يک محصول خاص را با فرآيندهاي سازمان پيشرو مقايسه مي کند.

=مقايسه راهبردي :در اين مدل استراتژي سازمانها با هم مقايسه مي شوند.بعنوان مثال استراتژي فروش سازمانها استراتژي خريد سازمانها ،استراتژي توليد و....با يکديگر مقايسه شده وبهترين سازمان از نظر اتخاذ استراتژي مربوطه مورد مقايسه قرار مي گيرد.

ب: الگوبرداري برمبناي اينکه چه کساني باهم مقايسه شوند ،شامل موارد ذيل است .

=الگوبرداري داخلي :کاربرد اين مدل از الگوبرداري معمولا در شرکتهاوسازمانهاي بزرگ است. از آنجا که يک سازمان بزرگ از زير مجموعه هاي زيادي تشکيل شده است .در اين حالت يک بخش يا صنعت با يک بخش يا صنعت ديگر از زير مجموعه اصلي يا مادر مقايسه مي شود ودر واقع مقايسه داخلي بين بخشهاي مختلف يک سازمان بزرگ انجام مي پذيرد.

=الگوبرداري رقابتي :در اين حالت محصولات مشابه از دو شرکت رقيب مورد مقايسه قرار ميگيرند. الگو برداري رقابتي به واقع تعميم تجزيه وتحليل رقيب وبخشي از فعاليتهاي تجزيه وتحليل رقيب به شمار مي رود .در اين حالت بجاي تمرکز روي عملکرد متوسط صنعت خود روي بهترين رقيب تمرکز کرده واو بعنوان بهترين الگو در نظر گرفته مي شود.

=الگوبرداري کارکردي :در اين حالت بحث روي مقايسه کارکردهاي مختلف است.بعنوان مثال فعاليت توزيع يک شرکت با فعاليت توزيع شرکت ديگر مقايسه مي شود.در اين حالت الزامي وجود ندارد که توليدات دو شرکت حتما يکسان باشد.

5-تکنيک چرا؟:

تکنيک چرا دقيقا  مثل چراهاي مکرر دوران کودکي است که کودکان براي گسترش فهم خود از دنياي اطرافشان از والدين واطرافيان مي پرسند. اما با اين تفاوت که در بزرگسالي بايد ياد گرفته هايمان را زير سئول نبريم .

اغلب سادگي اين تکنيک باعث شده است .بسياري از مردم متوجه اهميت ونقش آن بشوند.اين تکنيک هم براي حل مسايل وهم براي ايده يابي وايده پردازي بکار مي رود. بعنوان مثال براي شناسايي وتعريف درست وکامل مسئله ميتوان از اين تکنيک استفاده کرد. ودر حين پرسش وپاسخ نيز ميتوان ايده هاي جديدي در رابطه با موضوع به دست آورد.

بايد توجه داشت ،که سئوالات تا آنجا ادامه پيدا ميکند که تا به  يک بصيرت وبينش برسيم ويا در يک باتلاق فرو رويم .

حتي اگر به جواب مفيدي رسيديم ويابه رويکرد جديد واثر بخشي دست يافتيم .بايد مسئله را به شکلي ديگر از نو مطرح نمود وفرآيندپرسش وپاسخ را ادامه دهيم.

البته نبايد انتظار داشت بوسيله اين تکنيک همه نوع مشکل ويا کل مشکل همواره حل شود. بلکه استفاده از اين تکنيک به ما کمک مي کند تا موقعيت و وضعيت را بهتر وروشن تر مشخص کنيم ودر فرآيند آن به ايده هاي جديدي دست يا بيم  .

6-تکنيک دلفي :

بکارگيري روش دلفي عمدتا با هدف کشف ايده هاي خلاقانه وقابل اطمينان ويا تهيه اطلاعاتي مناسب به منظور تصميم گيري است.روش دلفي فرآيند ي ساختار يافته براي جمع آوري وطبقه بندي دانش موجود در نزد گروهي از کارشناسان وخبرگان است که از طريق توزيع پرسشنامه هايي در بين اين افراد وباز خور کنترل شده پاسخ ها ونظرات دريافتي صورت مي گيرد.

روش دلفي براساس رويکرد تحقيق ديالکتيکي ،يعني :تز (ايجاد عقيده يا نظر )،آنتي تز (نظر وعقيده مخالف )ونهايتا سنتز (توافق واجماع جديد)شکل گرفته است که سنتز خود تبديل به تز جديد ي مي شود.

اساس وپايه روش تکنيک دلفي ،براين است که نظر متخصصان هر حوزه علمي در مورد پيش بيني آينده صائب ترين نظرست .بنابراين برخلاف روشهاي تحقيق پيمايشي ،اعتبار روش دلفي نه به تعدادشرکت کنندگان در تحقيق که به اعتبار علمي متخصصان شرکت کننده در پژوهش بستگي دارد.

شرکت کنندگان در تحقيق دلفي از 5 تا20 نفر را شامل مي شوند.حداقل تعداد شرکت کنندگان بستگي به چگونگي طراحي روش تحقيق دارد. در اين روش هيات (پنل )هايي از متخصصان تشکيل مي شود که تعامل بين اعضاء،توسط رييس يا ناظر هيات انجام مي شود.

ارتباط داخلي شرکت کنندگان بصورت ناشناس بوده ونظرات ،پيش بيني هاوتمايلات به ارايه دهندگان آنها منتسب نمي شود. انتشار اين اطلاعات بدون اعلام هويت ارائه دهندگان صورت مي گيرد.

عناصر اصلي در روش هاي اوليه دلفي :

=ساختار سازي جريان اطلاعات .  =ارائه بازخورد به شرکت کنندگان  =عدم افشاي هويت شرکت کنندگان .

مراحل انجام روش دلفي :

1-تشکيل تيم اجراونظارت برانجام دلفي .

2-انتخاب يک يا چند هيات (پنل)جهت شرکت در فعاليتها.اعضاءاين هيات معمولا متخصصان وخبرگان حوزه تحقيق هستند.

3-راه اندازي فعاليتهاي تنظيم پرسش نامه براي دور اول.

4- بررسي پرسش نامه از نظر نوشتاري (رفع ابهامات استنباطي و..)

5-ارسال اولين پرسش نامه به اعضاءهيات ها.

6-تجزيه وتحليل پاسخ هاي رسيده در دور اول.

7-آماده کردن پرسش نامه دور دوم (با بازنگري مورد نياز )

8-ارسال پرسش نامه دور دوم براي اعضاء هيات ها.

9-تجزيه وتحليل پاسخ هاي رسيده در دور دوم (مراحل 7 الي 9 تا حصول پايداري در پاسخ هاي دريافتي ادامه مي يابد)

10-آماده سازي گزارش توسط تيم تحليلگر.

مهمترين نکته در اين فرآيند ،درک هدف هاي بکارگيري روش دلفي از طرف شرکت کنندگان است. در صورت عدم درک صحيح ،با پاسخ هايي نا مرتبط از سوي شرکت کنندگان مواجه خواهيم بود.پاسخ دهندگان بايد از معلومات کافي در حوزه مربوطه برخودار بوده وبا ادبيات موضوعي مقوله مورد بحث آشنايي داشته باشند. ولي در عين حال شايد ،لزوما به تخصص بسيار بسيار بالا در زمينه مورد نظر نيازي نباشد.

فوايد ونقاط قوت روش دلفي :

1=ايجاد سريع وفاق . 2=عدم محدوديت جغرافيايي براي شرکت کنندگان. 3 =قابليت پوشش دادن طيفي وسيع از کارشناسان.   4=جلوگيري از غلبه تفکر گروه گرايانه . 5 =قدرت پيش بيني موضوعات تک بعدي پيچيده .

 

 

 

     

 

باتشکر :مه

 
بيشتر


مجری سایت : شرکت سیگما